The Open Book

William Shakespeare stierf meer dan vierhonderd jaar geleden, maar zijn werk is onverminderd relevant. Hij is nog steeds een van de belangrijkste schrijvers die de Engelstalige wereld voortgebracht heeft, en zijn invloed op de literatuur is zelfs vandaag de dag nog merkbaar. Zijn werk en vooral de thema’s erin worden nog steeds in bijna alle boeken gebruikt, hoewel dat vaak vrij subtiel gebeurt. Maar soms is Shakespeares nalatenschap overduidelijk, zoals in Gabrielle Zevins boek Morgen en morgen en morgen. Haar hele roman ademt, leeft, ís Shakespeare. Laten we haar roman analyseren aan de hand van citaten uit zijn toneelstukken. Lees je mee?

Think you see The very persons of our noble story As they were living

Henry VIII, Akte 1, Proloog

Morgen en morgen en morgen gaat over Sam en Sadie, twee gamers die soms elkaars beste vrienden en soms elkaars ergste vijanden zijn. Ze ontwerpen samen games en delen hun hele leven met elkaar zonder er echt over te praten. Ze worden bijgestaan door hun gemeenschappelijke vriend Marx en zo worden zij de nieuwe grote namen in de game-industrie. Tegelijkertijd proberen ze er ook achter te komen wie ze zijn en wat ze achter willen laten in een wereld die snel, maar tegelijkertijd ook onmerkbaar verandert.

All the world’s a stage

And all the men and women merely players

As You Like It, Akte 2, Scène 4)

Gaming is een van de belangrijkste thema’s in Morgen en morgen en morgen, en de vele voordelen ervan worden genoemd in het boek. Ten eerste kan iemand zichzelf verstoppen in games door zich voor te doen als een ander personage. In de virtuele wereld kan iemand zichzelf voordoen als iemand anders zonder last te hebben van alles wat het leven in de echte wereld zo moeilijk maakt. Sam en Sadie worden echte vrienden via de spellen die ze samen spelen. De spellen die zij maken bevatten elementen uit hun eigen (en elkaars) levens, en zo weerspiegelen deze spellen wie ze zijn.

Make our faces vizards to our hearts

disguising what they are

Macbeth, Akte 3, Scène 2

Ten tweede geeft gamen, net als literatuur, de mogelijkheid om iemand anders te zijn. Het is de perfecte vorm van escapisme, zeker omdat, in tegenstelling tot literatuur, de speler een actieve rol heeft in hoe het zal aflopen. Morgen en morgen en morgen laat zien dat Sam en Sadies levens voor altijd samen zullen vallen door de spellen die ze spelen. Terwijl ze aan het gamen zijn kunnen ze zich voordoen als een ander, en dit hebben ze nodig omdat ze niet in staat zijn om volledig in de echte wereld mee te doen. Tegelijkertijd leren ze elkaar juist heel goed kennen dankzij de games die ze samen ontwikkelen omdat ze daar hun echte identiteit in laten zien.

To be or not to be, that is the question

Hamlet, Akte 3, Scène 1

Een ander voordeel van games is onsterfelijkheid. Een speler kan doodgaan in spellen, maar als dit gebeurt kunnen ze gewoon een level herstarten en opnieuw proberen. Of ze kunnen een level opnieuw spelen als ze niet tevreden waren met hun scores. Zevin speelt hiermee in haar roman; Sam en Sadie ontwikkelen spellen die je alleen kunt winnen als je op een bepaald moment juist verliest, omdat ze weten dat hun echte levens verre van volmaakt zijn (Sam was in een ongeluk waardoor zijn moeder overleed en hij zijn been uiteindelijk verliest, en Sadie zit jarenlang in een relatie die haar langzaam kapotmaakt). Ze realiseren zich ook dat games uiteindelijk niet levensecht zijn, omdat het personage altijd weer tot leven gewekt kan worden. Dit heeft als gevolg dat games nooit echt over de dood kunnen gaan. Sadie en Sam vinden dat de dood en falen onderdeel moeten worden van games, omdat ze ook onderdeel zijn van het leven.

So long lives this, and this gives life to thee

Sonnet 18

Shakespeare wist dat het leven slechts tijdelijk was. Echter, in een van zijn beroemdste sonnetten schrijft hij dat de kunst eeuwigdurend is, en dat iemand onsterfelijk wordt als deze in een kunstwerk verwerkt wordt. Dit idee komt meerdere keren voor in Morgen en morgen en morgen, bijvoorbeeld wanneer Sam een avatar van zichzelf maakt in een van zijn spellen, of wanneer Sadie een zogenaamde ‘Easter Egg’ in haar spel Master of the Revels toevoegt, zodat een gelijkenis van Marx voor altijd een monoloog van Shakespeare zal voordragen. Of als Sadie rondreist in een wereld die door Sam gecreëerd is en ze opeens uitkomt bij een stal waar iemand die op Marx lijkt nog steeds leeft. Op deze manier zullen deze personages nooit oud worden of doodgaan, of, zoals Shakespeare zei: “thy eternal summer shall not fade.” Dankzij hun persoonlijke en autobiografische games vereeuwigen ze zichzelf en elkaar.  

For so you shall be while you are a man;     But when in other habits you are seen    Orsino’s mistress, and his fancy’s queen

Twelfth Night, Akte 5, Scène 1

Sam en Sadie beschouwen elkaar als gelijkwaardig. In Shakespeares tijd was dat onmogelijk; vrouwen mochten niet eens op het toneel staan. Hierdoor werden de vrouwenrollen door mannen of jongens gespeeld. Shakespeare speelde regelmatig met dit gegeven door vrouwenrollen zich te laten verkleden als mannen en ze dan allemaal verliefd op elkaar te laten worden. Dit spelen met genders wordt meerdere keren benoemd in Morgen en morgen en morgen, bijvoorbeeld wanneer het gelijknamige personage in het spel Ichigo wordt ontwikkeld als een genderneutraal kind. Later, wanneer Sam en Sadie ruzie hebben met elkaar, speelt Sadie een spel dat is ontwikkeld door Sam, en ze wordt eerst bevriend met een non-binair persoon en trouwt later met een vrouw. Uiteindelijk blijkt dat ze beiden gespeeld worden door Sam, maar hieruit wordt duidelijk dat zowel Sam als Sadie weinig belang hechten aan iemands gender. Deze voorbeelden laten zien dat Sam en Sadies omgang met genders, of het gebrek eraan, overeenkomen met de manier waarop Shakespeare erover schreef.  

All hid, all hid, an old infant play

As You Like It, Akte 4, Scène 3

Ten slotte zijn Sam en Sadie niet de enige mensen die games ontwikkelen. Zevin speelt namelijk verstoppertje met haar publiek; ze verweefde Shakespeare op zoveel verschillende manieren in haar roman, dat haar lezers (of in ieder geval ik) zich niet konden beheersen en verwoed op zoek gingen naar alle verwijzingen in de tekst. Ze kunnen gevonden worden in de titel (die komt uit Macbeth en wordt volledig genoemd in de roman), in Master of the Revels, het spel dat Sadie ontwikkelt over de toneelschrijver Christopher Marlowe, een tijdgenoot en rivaal van Shakespeare, en in het Shakespearestuk waar Marx in speelt als student. Ook wordt zijn toneelstuk De storm meerdere keren genoemd, en is de voorkant van het boek het beroemde Japanse schilderij De grote golf van Kanagawa, dat ook over een storm gaat – en dit laat zien dat Japan ook een invloed is geweest op de roman – en de beginscène van hun eerste spel gaat ook over een storm. Er zijn natuurlijk nog veel meer voorbeelden te vinden, zo lang je weet waar je naar op zoek bent.

Out, out, brief candle!

Macbeth, Akte 5, Scène 5

Concluderend heeft Gabrielle Zevin in haar roman Morgen en morgen en morgen zo vreselijk veel gebruik gemaakt van het werk van William Shakespeare, dat het zoeken van alle referenties een spel op zichzelf wordt. De roman gaat over leven en dood, over liefde en vriendschap, over verraad, over opofferingen, over jaloezie, over opgroeien, over geheimen, over gender, en over het spelen van spellen – eigenlijk over alles waar Shakespeare ook al over schreef. Zoals ik al zei, het is bijna onmogelijk om een roman te vinden die niet gedeeltelijk geïnspireerd of beïnvloed is door Shakespeares toneelstukken; Zevins roman is dat natuurlijk meer dan gedeeltelijk. En op die manier wordt Shakespeares naam, zijn taal, en zijn verhalen nog steeds gebruikt, tot op de dag van vandaag. En dat zullen ze ook morgen nog. En morgen. En morgen.

Wat vind jij van Morgen en morgen en morgen? Zal elke roman ter wereld op een bepaalde manier door Shakespeare beïnvloed zijn? Wat is jouw favoriete stuk van Shakespeare? Of is hij overgewaardeerd? Laat het me alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me natuurlijk niet te volgen voor meer boekenposts! Ben je dankzij deze tekst geïnspireerd geraakt door Shakespeare? Lees hier, hier, en hier meer over hem!