The Open Book

Vandaag is de geboortedag van Charles Dickens. Hij leefde van 7 februari 1812 tot 9 juni 1870 en wordt gezien als een van de grootste Engelstalige schrijvers ooit. Ook in Nederland zijn er nog steeds veel liefhebbers, en ik mocht voor deze Dickensfanaten een lezing geven over zijn werk, met een nadruk op hoe en of hij weleens vloekte. Wil je weten hoe het ging en wat ik allemaal vertelde? Lees dan door!

Waar moet je het over hebben als je een lezing over Charles Dickens gaat geven? Toen ik vorig jaar gevraagd werd om de zesentwintigste Dickenslezing te houden, kwam er gelukkig direct al een voorstel: wil je zijn vloekgedrag bespreken? Ik had namelijk net daarvoor een optreden op een festival gedaan waarop ik mensen van literair vloekadvies voorzag. Aangezien Dickens vreselijk gefrustreerd kon zijn, over de maatschappij, over andere schrijvers, over mensen in het algemeen, over eten, over wat dan ook, moest hier wel iets over te vinden zijn, toch?

Kort gezegd: nee en ja. Dickens leefde in de zeer, zeer keurige Victoriaanse tijd, waar schelden en vloeken uit den boze was. Waar velen van ons tegenwoordig vloeken om het leven, of waar wij films kijken waarin er meer f-woorden uitgeroepen woorden dan er minuten zijn in de film, was dit echt niet toegestaan in Dickens’ tijd. Vloeken deed hij dus absoluut niet.

Voor mijn lezing heb ik al zijn romans op een rijtje gezet in een word-document en via de zoekfunctie uitgezocht hoe vaak hij nou bepaalde woorden gebruikte. Van de meer dan drie miljoen woorden waren er nog geen vijfhonderd “grof”, wat uitkomt op een magere 0,016% van zijn gehele oeuvre. Dat betekent dat Dickens per honderdduizend woorden een vloekwoord gebruikte; of een vloekwoord per tweehonderd pagina’s. Kom daar nog maar eens om.

(Dit is een korte samenvatting van het eerste gedeelte dat ik met mijn publiek deelde. Ze vonden het eerst wel gek dat ik een hele lezing gaf over iets wat eigenlijk niet bestaat. Daarna snapten ze de lol er gelukkig wel van.)

Gelukkig was Dickens creatief zeer begaafd en kon hij als geen ander zonder grove woorden mensen met de grond gelijk maken. Dickens vond bijvoorbeeld Amerikanen zo vreselijk saai dat men het begrip boredom pas kent als ze in Amerika zijn geweest. Of hij vond dat iemand een prachtig lijk zou zijn. Of hij zei over Hans Christian Andersen, toen die bij de familie Dickens verbleef: “Hans Christian Andersen stayed here for five weeks, which seemed to the family ages.” Zo zijn er talloze voorbeelden, de een nog sappiger dan de andere.

Daarna ging ik over op het boek Oliver Twist, dat ik onlangs gelezen had. Dit boek, over de weesjongen Oliver die via heel veel avonturen uiteindelijk goed terecht komt, bevat de meeste vloekwoorden van alle boeken van Dickens en was daarom erg interessant voor deze lezing. Dickens had in zijn voorwoord geschreven dat hij de onderkant van de bevolking beschreef, maar dat hun taalgebruik ‘niet vervelend voor het oor moest zijn’. Gelukkig maar. Opvallend genoeg worden er in het boek dingen beschreven die tegenwoordig echt niet meer door de beugel kunnen: antisemitisme, kindermishandeling, geweld tegen vrouwen en dieren. Het was interessant om te zien hoe de tijden veranderen. Vroeger was er vooral een focus op dat het taalgebruik wel mooi moest zijn, maar tegenwoordig vinden wij andere dingen belangrijker.

Leven we in een hardere tijd, of juist een inclusievere tijd? Hoe het ook zij, wat Dickens betreft is men unaniem: er mag niet in gescholden worden. Dat mocht toen niet, en nu ook niet. Zo krijgen bijna alle moderne adaptaties problemen met hun kijkers, omdat erin gevloekt wordt. Een voorbeeld is de Christmas Carol-bewerking van Steven Knight, de maker van Peaky Blinders, uit 2019, waar na enkele minuten de eerste klachten al binnenrolden over het f-woordgebruik.

Het is bijzonder om te zien hoe Dickens aan de ene kant wordt herinnerd vanwege zijn kleurrijke beledigingen, maar aan de andere kant als een typisch Victoriaanse man die nooit een vloek over zijn lippen kreeg. Maar helaas helpt dat niet tegen de onverbiddelijke kunstmatige intelligentie; vorig jaar kreeg het Charles Dickens Museum in Londen te horen dat de zoekterm #Dickens niet toegestaan op Tiktok was omdat er een ‘rude word’ in zou staan. Die arme man moest eens weten.

Vandaag, 212 jaar geleden, werd Dickens geboren. Ter ere van zijn verjaardag gaf ik een lezing, en werd er naderhand nog een lekkere punch gedronken aan de hand van zijn eigen recept. Op Dickens!  

Heb jij ooit een boek van Charles Dickens gelezen? Welke is je favoriet? Welke schrijver is volgens jou bijzonder creatief in beledigingen? Waar zou jij graag een lezing over willen zien? Laat het me alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me niet te volgen voor meer boekenposts!