The Open Book

“For most of history, Anonymous was a woman”

Dit bovenstaande citaat wordt toegekend aan Virginia Woolf, een van de meest invloedrijke schrijvers ooit. Ze wilde hiermee zeggen dat literatuur bekend stond als een mannelijk beroep, en dat vrouwen in de hele geschiedenis amper hebben meegeteld. Dit wist ik. Wat ik niet wist, was dat het medium van de literatuur, woorden en talen, ook gedomineerd is door mannen. Pip Williams’ roman Het boek van vergeten woorden (van het originele The Dictionary of Lost Words) was daarom een openbaring. Wil je weten waarom? Lees dan door!

Het boek van vergeten woorden gaat over Esme, wier vader redacteur is bij de binnenkort-uit-te-komen-maar-eigenlijk-al-veel-te-late Oxford English Dictionary (OED). Omdat haar moeder is overleden, besteed ze haar dagen op haar vaders kantoor, waar ze mannen ziet werken en waar ze opmerkt welke woorden niet opgenomen worden in de uiteindelijke versie van het woordenboek. Het verhaal begint wanneer de vijfjarige Esme het woord bondmaid (wat in het Nederlands vertaald kan worden als ‘dienstmaagd’) oppakt en het niet teruggeeft aan de redacteur die het liet vallen. Ze besluit het woord te houden en gaat nadenken over wat het betekent. Daarna besluit ze woorden te verzamelen over en van vrouwen.

Het boek van vergeten woorden gaat over hoe de geschiedenis altijd is geschreven door mannen. Het woord bondmaid (dat ook vertaald kan worden als ‘tot slaaf gemaakte’) doet Esme beseffen dat vrouwen amper onderdeel zijn geweest van de totstandkoming van het woordenboek – laat staan van de Engelse taal zelf. Dat komt doordat in de eerste editie van de OED alleen maar woorden uit geschreven bronnen gebruikt werden, en het overgrote deel van die bronnen was geschreven door mannen. Afgezien van een aantal uitzonderingen schreven vrouwen namelijk geen boeken, en werden daardoor niet gezien als de bedenkers van nieuwe woorden.

Veel van de gebeurtenissen in Het boek van vergeten woorden is gebaseerd op ware gebeurtenissen; de hoofdredacteur was een echt persoon, het kantoor (niet veel meer dan een schuur) waar de redacteuren werkten heeft echt bestaan, en het woord bondmaid stond niet in de eerste editie van de OED. Williams heeft deze historische feiten gebruikt om de volgende vraag te stellen: betekenen woorden verschillende dingen voor mannen en vrouwen? Hoofdpersoon Esme realiseert zich dat het antwoord een duidelijk ja is. Als ze opgroeit, raakt Esme bevriend met een vrouw die zichzelf een suffragette noemt, en hoewel ze het activisme van haar vriendin niet deelt, laat ze haar loyaliteit aan vrouwen op een andere manier zien: ze maakt haar eigen woordenboek, een dat gevuld is met woorden die gebruikt worden door vrouwen, woorden die niet in de OED staan omdat mannen ze nutteloos vinden.

Terwijl ik Williams’ roman las, vroeg ik me af of ik wel een echte feminist ben. Ik noem mezelf dat wel, maar ik doe niet mee aan vrouwenmarsen of lees alleen maar boeken die geschreven zijn door vrouwen. Aan de andere kant voel ik me trots wanneer ik lees over wat vrouwen allemaal voor elkaar hebben gekregen. Terwijl ik dit boek las, begon ik te glimmen van trots omdat ik me realiseerde hoe erg de wereld is veranderd in honderd jaar, en hoeveel moed vrouwen in het begin van de twintigste eeuw gehad moeten hebben om zich af te zetten tegen mannen en om eisen te stellen die toen ongehoord waren.  

Het boek van vergeten woorden deed me denken aan een andere feministische roman die zich afspeelt in de suffragettetijd: The Once and Future Witches van Alix E. Harrow. Hoewel dit een fantasyroman is, zijn er verschillende parallellen te vinden tussen het idee dat er vrouwen- en mannenwoorden zijn. Harrow focust zich echter op het feit dat woorden gedeeld moeten worden om krachtig te zijn – krachtiger zelfs dan mannenwoorden – terwijl Williams schrijft over hoe woorden pas herinnerd kunnen worden zodra ze op schrift staan. Via Esme, die al die vrouwenwoorden opschrijft, geeft Williams een stem aan vrouwen in een tijd waarin ze nog steeds niet gehoord werden.

De huidige editie van de Oxford English Dictionary is amper te vergelijken met de eerste publicatie. Ik vind mezelf altijd een beetje een taalsnob; ik wil altijd het juiste woord gebruiken met de officiële spelling, en ik haat internettaal en mensen wiens halve vocabulaire bestaat uit Engelse woorden. Nu realiseer ik me echter, doordat ik Het boek van vergeten woorden gelezen heb, dat deze manier van denken precies hetzelfde is als dat van de mannen die de eerste van het woordenboek maakten. Ik zou moeten accepteren dat een taal niet vaststaat en dat sommige woorden van betekenis veranderen, of helemaal niet meer gebruikt worden.

Dat komt doordat de wereld altijd aan het veranderen is, en de taal verandert met haar mee. Gelukkig maar.

Wat vond jij van Het boek van vergeten woorden, en van Pip Williams’ andere roman, The Bookbinder of Jericho? Wat vind je ervan dat taal altijd verandert? Welke woorden betekenen volgens jou verschillende dingen voor mannen en vrouwen? Wat is je favoriete woord, en waarom? Deel het alsjeblieft in de comments! En vergeet me natuurlijk niet te volgen voor meer boekenposts!