The Open Book

Vier jij Halloween? Ik niet. Dat komt gedeeltelijk doordat het hier in Nederland helemaal geen feestdag is, en gedeeltelijk doordat ik niet van horror houd. Ik houd niet van bloed, en ik houd al helemaal niet van bang zijn en van schrikken. Daarom bespreek ik dit jaar op Halloween een boek dat helemaal niets met horror te maken heeft. Er zit echter wel veel bloed in, en onderwerpen die als taboe beschouwd worden. Wil je weten waar dit boek, Gender Theory van Madeline Docherty, over gaat, en waarom het niet zo gek is dat ik erover schrijf tijdens Halloween? Lees dan door!

Gender Theory is geschreven in de tweede persoon enkelvoud, dus het gaat over “jij”, een jonge vrouw met een beste vriendin, Ella. Het lukt deze jonge vrouw niet om zichzelf te vinden, en in plaats daarvan heeft ze een hele rij aan slechte partners, studeert ze niet af, heeft ze slechte baantjes en geen geld, en drinkt ze veel te veel. Oh, en dan zijn er ook nog de vele ziekenhuisbezoeken zonder dat duidelijk is waarom “jij” zoveel pijn heeft. Ella merkt dat ze haar vriendin niet meer kan helpen en geeft het op.

Dit zeer realistische boek heeft ogenschijnlijk niets met horror te maken. Het deelt echter wel thema’s en elementen met dit genre. Ten eerste werd horror vroeger, honderden jaren geleden, gezien als een manier om kritiek te leveren op de maatschappij zonder dat dit rechtstreeks gebeurde; vampiers die dorpen leegzogen stonden symbool voor de rijke mensen die hun volk uitbuitten. Gender Theory bevat verteltechnieken uit horrorverhalen, en probeert net als die boeken bepaalde onderwerpen bespreekbaar te maken.  

Horror is een zwart-wit genre; alles is of het een of het ander. Gender Theory is juist een boek dat de gelaagdheid in iedereen laat zien en de grenzen tussen het een en het ander laat vervagen. Dit komt onder andere terug in de manier waarop “jij” beschreven wordt; ze valt op mannen en op vrouwen, maar vindt dit eigenlijk niet zo belangrijk. Haar eerste vriendin is juist een zeer uitgesproken lesbische vrouw, die zich uitspreekt tegen het patriarchaat. “Jij” heeft echter niet zo’n duidelijk beeld van zichzelf, en het wordt al snel duidelijk dat ze zich aanpast aan met wie ze dan ook een relatie heeft. Ze noemt zichzelf een kameleon, of, in horrortermen, een wezen dat van gedaantes kan verwisselen.

In veel horrorverhalen, en zeker in horrorfilms, zit je als lezer of als kijker midden in de actie. Dat is ook het geval in Gender Theory doordat je steeds persoonlijk aangesproken wordt elke keer dat er iets met de hoofdpersoon gebeurt, met “jij”. Hierdoor leef je niet zomaar mee met het personage, maar ben je haar. De dingen die “jij” doet, lijken totaal niet op de dingen die ik deed toen ik begin twintig was, maar tegelijkertijd kan ik me heel goed voorstellen dat ik dat wel gedaan zou kunnen hebben. Ik snapte waarom ze zichzelf niet uit durft te spreken, en ik begrijp ik waarom ze zich naar anderen voegt als “jij” een relatie heeft. Tegelijkertijd voelde ik me heel machteloos tijdens het lezen van Docherty’s roman; het gebruik van “jij” geeft het gevoel dat er niets aan gedaan kan worden: dit is wat je doet, daarna doe je dit, en bij elke keuze lijkt alles net wat meer uit de hand te lopen. Je wilt graag tegen “jij” schreeuwen dat “jij” andere keuzes moet maken, maar dat doet “jij” natuurlijk niet. Het alsof je een horrorfilm kijkt en weet dat er achter de deur een engerd staat, maar de hoofdpersoon niet.

Dan is er diepgaande vriendschappelijke relaties tussen jonge vrouwen. De band tussen “jij” en Ella lijkt zo intens te zijn dat het soms meer lijkt te zijn dan alleen maar vriendschap. Als ze bij elkaar zijn, doet niemand anders er meer toe – een beetje op dezelfde manier als obsessies voor bovennatuurlijke verschijnselen in horrorverhalen. En wanneer een van hen tweeën een relatie krijgt, is er direct spanning. Dat komt doordat beide vrouwen het gevoel hebben dat ze zich anders gedragen bij verschillende mensen, waardoor ze gaan twijfelen over wanneer ze echt zichzelf zijn. Die onzekerheid en spanning wordt het hele boek door gevoeld, en net als in een horrorverhaal heb je steeds het gevoel dat er iets op het punt staat te gebeuren, maar je weet niet precies wat.

Een van de belangrijkste elementen van een horrorverhaal is bloed. Hoewel er niemand vermoord, is Gender Theory zeker een boek waarin het bloed rijkelijk vloeit. En laat dat dan net komen door iets waar alleen vrouwen last van hebben en wat een behoorlijk taboeonderwerp is: endometriose, een aandoening waarbij baarmoederslijmvlies zich ook buiten de baarmoeder nestelt. Tijdens de menstruatie breekt dit slijmvlies altijd af, maar als dit niet in de baarmoeder zit, kan het bloed nergens heen, waardoor het erg veel pijn doet en kan ontsteken. De “jij” in Gender Theory heeft deze aandoening, wat niet alleen veel pijn doet, maar ook extra naar is omdat ze maar niet gediagnosticeerd wordt, omdat Ella niet begrijpt wat dit met haar doet, en omdat ze niet eens aan haar partners durft te vertellen dat ze deze aandoening heeft. Elke keer als “jij” menstrueert, maakt ze zich zorgen over de vlekken die ze achterlaat op kleding en meubels, wat symbool staat voor de invloed die deze aandoening heeft op haar leven. Gender Theory laat zien dat endometriose nog steeds een taboe-onderwerp is.

Zoals al eerder genoemd werden horrorverhalen vroeger gebruikt om kritiek te leveren op de maatschappij. Gender Theory doet dat ook. Het gaat over hoe we altijd ons oordeel klaar hebben over het gedrag van anderen (voor degenen die mij persoonlijk kennen: ja, ik weet dat ik daar zeer goed in ben) zonder dat we nadenken over waarom ze bepaalde keuzes maken. Het gaat over hoe bepaalde onderwerpen, zoals (gender)identiteit, opgroeien, vriendschappen, relaties, communicatie, pijn en fysieke aandoeningen helemaal niet zo makkelijk te bespreken zijn. Docherty’s herinnerde dat we altijd naar het volledige verhaal moeten kijken, en dat we meer naar elkaar moeten luisteren.

Het is Halloween, de tijd van de horrorverhalen. Vroeger geloofde men in bovennatuurlijke dingen, maar dat is niet meer zo; tegenwoordig wordt het gewoon zien als makkelijk vermaak. Echter, boeken als Gender Theory laten zien dat we helemaal geen moord en doodslag en geen vreselijke wezens nodig hebben om goed bang te worden.

Als vrouw opgroeien in de huidige maatschappij, dat is pas eng.

Wat vond jij van Gender Theory? Word jij bang van horrorverhalen of juist van realistische boeken die ons een spiegel voorhouden? Wat is het engste boek dat jij ooit hebt gelezen? Is opgroeien echt eng? Laat het me alsjeblieft weten in de comments. En vergeet me niet te volgen voor meer boekenposts!