The Open Book

Voor elke situatie is er een boek. Wat je ook doet, wat je ook moet doorstaan, er is een roman die precies over jouw situatie gaat. Afgelopen week gaf ik lezingen op het Dickensfestijn in Deventer, verkleed als Victoriaanse journalist. Tijdens mijn pauze trok ik me even terug met het boek England, England van Julian Barnes, en geen enkel boek ter wereld was beter geschikt voor dat moment. Wil je weten waarom? Lees dan door!

England, England begint met een beschrijving van hoofdpersoon Martha Cochranes jeugd en versnelt dan naar de toekomst, waarin miljonair Sir Jack Pitman besluit om een kleinere, simpelere versie van Engeland te bouwen op het Isle of Wight. Net als Madurodam komen hier dan alleen de interessante stukken Engeland te staan, met als doel om zoveel mogelijk toeristen te trekken. Martha is manager, en wat volgt is een analyse van macht, chantage, en een zoektocht naar identiteit. En naar England, natuurlijk – zowel het echte Engeland en haar kleinere versie.

In England, England wordt er een enquête uitgedeeld om erachter te komen wat de essentie van Engeland is. Vervolgens wordt er een lijst opgesteld met alle typisch Engelse dingen die op het Isle of Wight moeten komen, dat later England, England genoemd wordt. Gebouwen worden gekopieerd, acteurs worden ingehuurd, en de geschiedenis wordt herschreven zodat er geen pijnlijke, controversiële dingen meer zijn. En natuurlijk wordt het een gigantisch succes: mensen van over heel de wereld zijn bereid om een fortuin uit te geven aan deze prettigere versie van Engeland.

Ik las Barnes’ roman toen ik even pauze had tussen mijn lezingen door op het Dickensfestijn in Deventer. Elk jaar voor kerst transformeert deze stad zich in een negentiende-eeuwse versie van Engeland. Vrijwilligers verkleden zich, maken Victoriaans eten en doen alsof ze echt in het Engeland van honderdvijftig jaar geleden leven. En ik was daar om toeristen iets te vertellen over Charles Dickens, gekleed als een journalist uit die tijd, met een jurk aan en een hoed op mijn hoofd.

In twee dagen tijd gaf ik negen lezingen van ongeveer een kwartier per stuk. Het was koud en ik was moe, dus daarom besloot ik me even terug te trekken en een boek te lezen. Alsof het zo moest zijn, had ik England, England meegenomen, en terwijl ik aan het lezen was viel het me op hoezeer mijn situatie en Barnes’ satire overeenkwamen. Deventer heeft namelijk, net als de Madurodamversie van Engeland, strenge regels over hoe alles eruit moet zien, hoe deelnemers zich moeten gedragen, en hoe alles zo authentiek mogelijk kan zijn. Maar, en dat is precies waar de roman over gaat, wanneer is iets eigenlijk authentiek?

Zowel Deventer als England, England in de roman delen het idee dat een persoon kan bepalen wat echt is; in Barnes’ roman is dat Sir Jack, en het Dickensfestijn is bedacht door Emmy Strik, die vond dat haar stad wel wat feestelijker mocht zijn tijdens kerst, en zich vervolgens liet inspireren door A Christmas Carol van Charles Dickens. Echter, toen ik rondliep door het zogenaamde Victoriaanse Engeland, merkte ik hoezeer dit gebaseerd was op het idee dat we tegenwoordig van deze tijd hebben, want het is een vrolijke, hartverwarmende, kerstachtige stad geworden. Dit Deventer is een moderne en romantische versie die alleen op de Victoriaanse tijd lijkt omdat we dat leuk vinden.

Mijn lezing ging over het creatieve taalgebruik van Charles Dickens, en vooral de prachtige manier waarop hij mensen beledigde zonder lelijke woorden te gebruiken. In de Victoriaanse tijd was men namelijk geobsedeerd met goed gedrag, wat inhoudt dat mensen nooit vloekten, elkaar aanspraken op hun gedrag, en kunst gingen “kuisen”. Dit houdt in dat ze literatuur en kunstwerken gingen aanpassen, zoals scènes van Shakespeare verwijderen die ongeschikt waren voor de hele familie en naakte standbeelden gingen bedekken. In de introductie van Oliver Twist schrijft Dickens dat hij de arme bevolking realistisch zou beschrijven, maar dat hij wel het taalgebruik aan zou passen zodat iedereen het boek zou kunnen lezen. En dat is direct de essentie van zowel England, England als het Dickensfestijn in Deventer.

Amusement moet namelijk niet te moeilijk zijn. Als we ons vermaken, willen we ons geen zorgen maken over dat we per ongeluk groepen mensen buitensluiten of beledigen. Het nieuwe Engeland in Barnes’ roman is lekker klein en volksverhalen zijn aangepast zodat het inclusiever is. In Deventer denken we niet aan misogynie, vreselijke werkomstandigheden voor de arme mensen en een lage leeftijdsverwachting. Dus terwijl ik England, England las tussen mijn lezingen door, met mijn hoed op (mijn korte haar past natuurlijk totaal niet in de Victoriaanse tijd), grinnikte ik soms omdat ik precies dat aan het doen was wat belachelijk gemaakt wordt in dat boek. Als men zich maar vermaakt, dan maakt het niet uit of iets echt is of niet.

Wat betreft vermaak en authenticiteit, er is onlangs onderzoek gedaan naar poëzie geschreven door AI. Het blijkt dat mensen niet goed onderscheid kunnen maken tussen menselijke gedichten en AI, en dat de meerderheid een voorkeur heeft voor de gedichten die geschreven zijn door een machine. Dat komt doordat deze gedichten volgens de deelnemers van het onderzoek simpelere woorden bevatten en de betekenis makkelijker te begrijpen was. Blijkbaar gaat gemak ook bij poëzie boven echtheid.

In England, England gaat het overigens allemaal mis; het oude Engeland stort volledig in elkaar en haar kleine versie wordt nepper en nepper – maar het brengt nog steeds vreselijk veel geld op. Dit vind ik natuurlijk vreselijk, en daarom kun je jezelf afvragen waarom ik akkoord ging met doen alsof ik een negentiende-eeuwse journalist was en meedeed aan de versimpeling van de geschiedenis en kunst als puur amusement. Stiekem vond ik dat ik het systeem van binnenuit kapot maakte, doordat ik mijn publiek iets leerde over de echte geschiedenis van Engeland en over de echte boeken van Charles Dickens, waardoor ze slimmer weggingen dan ze waren.

En natuurlijk was mijn lezing ook gewoon heel leuk.

Wat vond jij van England, England? Denk jij dat de mens een voorkeur heeft voor gemak over authenticiteit? Vind jij dat we meer moeite moeten steken in de waarheid? Wat is voor jou belangrijk als het gaat om vermaak? Zou je ooit naar het Dickensfestijn in Deventer gaan, of naar een verkleinde versie van Engeland? Denk je dat mijn boek echt goed bij de situatie paste, of dat ik stiekem aangepast had omdat mij dat beter uitkwam? Laat het me weten in de comments! En vergeet me niet te volgen voor meer boekenposts!