The Open Book

Een roman is een roman is een roman. Boeken kunnen vaak in slechts een categorie gesorteerd worden: fictie, poëzie, toneelstukken, essays, biografieën, ga zo maar door. Het is altijd duidelijk in welk hokje een boek geplaatst kan worden, want het is onmogelijk om twee types te zijn – dacht ik. Want toen ik Max Porters roman (of is dat het wel?) Verdriet is het ding met veren las, realiseerde ik me dat dit wel degelijk mogelijk is. Wil je weten waarom? Lees dan door!

Verdriet is het ding met veren gaat over een man die net zijn vrouw verloren heeft. Hoewel hij hier veel verdriet van heeft, heeft hij ook twee zonen voor wie hij moet zorgen, en worstelt hij met een deadline voor een academisch essay over zijn held, de Britse dichter Ted Hughes. Op een dag komt de hoofdpersoon van een van Ted Hughes’ dichtbundels langs, Kraai, die tegen de weduwnaar begint te praten, verhalen vertelt, en weigert weg te gaan. Het boek wordt verteld vanuit het perspectief van de vader, zijn twee zonen, en Kraai zelf. 

Verdriet is het ding met veren is een van de vreemdste boeken die ik ooit gelezen heb. Technisch gezien is het een roman, want er wordt een verhaal verteld. Het begint met de dood van de vrouw van de hoofdpersoon en laat zien hoe de vader en zijn kinderen hiermee omgaan, en uiteindelijk wordt haar as uitgestrooid om aan te tonen dat de tijd uiteindelijk alle wonden zal helen. De roman bespreekt aan de ene kant een enorm verdriet, maar Kraai laat tegelijkertijd een enorm zwart gevoel voor humor zien.  

Max Porters boek zou ook in het poëzierijtje passen. Het verhaal is geschreven in halve zinnen, staat vol met korte, gedichtachtige hoofdstukken, gebruikt droomachtige symboliek en de typografie lijkt op dat van een dichtbundel. Maar het zou ook een toneelstuk kunnen zijn, met de drie dramatis personae Vader, Jongens (die in de eerste persoon enkelvoud geschreven worden, wat laat zien dat het niet uitmaakt wie van de jongens aan het woord is) en Kraai, die het verhaal op hun eigen manier vertellen door middel van monologen. 

Of is het misschien een kinderboek? Porter verwijst namelijk continu naar kinderliteratuur en soort-van sprookjes die dienen als metafoor voor het verleden van de hoofdpersonen. Die korte verhaaltjes beginnen met het welbekende Er was eens maar lijken verder op geen enkele manier op een ander sprookje. Een ervan begint met de zin “Eens en altijd ben ik volwassen”, wat laat zien dat rouw buiten de tijd staat; het heden, verleden en de toekomst staan allemaal door elkaar. 

Ten slotte stelt de verteller academische begripsvragen om de lezer, en zichzelf, te dwingen om na te denken over de invloed die verhalen – en verdriet – hebben. Hij schrijft voornamelijk over Ted Hughes, over wie hij een essay aan het schrijven is, en dat essay lijkt de stip op de horizon te zijn die hem enige betekenis geeft in zijn leven. Zijn liefde voor Ted Hughes houdt hem op de been, terwijl de liefde voor zijn overleden vrouw er bijna voor zorgt dat hij alles opgeeft. Aan het eind van het boek is een flashback naar een van de mooiste momenten uit zijn leven: dat hij zijn held mocht ontmoeten. Hij was vreselijk nerveus en formuleerde zijn vraag zo zorgvuldig, dat Hughes geen tijd had om hem te beantwoorden. Echter, toen hij naar de uitgang liep, tikte Hughes de hoofdpersoon uit het boek op de schouder en zei slechts een woord: “Ja.” Dit ene woord liet zien dat hij op het juiste pad was, net als dat Kraai hem liet zien dat hij goed bezig was door te proberen zijn verdriet te verwerken.

De centrale vraag in deze roman (want laten we het zo noemen; romandichtbundelsprookjeessaycombinatie klinkt niet zo lekker) is: Wat is Kraai? Is het de fysieke manifestatie van verdriet? Is het een metafoor voor de dood? Is hij er wel echt? Waarom een kraai? Het mooie aan deze roman is dat deze vragen nooit beantwoord worden. Kraaien worden vaak gezien als een slecht voorteken omdat ze geassocieerd worden met heksen. Echter, het zijn ook heel intelligente beesten. In Ted Hughes’ dichtbundel Crow blijft het een mysterie waar dit dier voor staat, maar het wordt wel duidelijk dat Kraai er altijd is, er altijd zal zijn, en er altijd is geweest. En aangezien de hoofdpersoon in Verdriet is het ding met veren aan een essay werkt over Ted Hughes, is het niet heel verrassend dat hij bezocht wordt door een kraai. Ik denk dat het betekent dat mensen in het dieptepunt van hun ellende uitreiken naar iets wat voor hen betekenis geeft – ook al is het niet duidelijk wat die betekenis dan precies is.

Ik denk dat we niet per se hoeven te weten wat Kraai is. We moeten weten dat hij een manier is om verdriet te verwerken. Hij verscheen toen de hoofdpersoon zich vreselijk slecht voelde en vertrok toen zijn academische werk klaar was en zijn zoons iets beter in staat waren om om te gaan met de situatie. Kraai realiseert zich aan het eind van de roman dat zijn werk voltooid is: “Jullie zijn niet langer hopeloos./Rouwen is iets wat jullie nog steeds doen en/iets waar je geen kraai voor nodig hebt” (Eigen vertaling). Het zou kunnen dat Kraai symbol staat voor de wanhoop die iemand kan voelen; het is fysiek aanwezig, het verdrijft alles, en dwingt degene die rouwt om om te gaan met hun gevoelens. En zodra dat klaar is, kan Kraai weer weggaan en ruimte geven aan alle andere dingen. Het blijkt dat dan de liefde te voorschijn komt. De liefde voor zijn vrouw, liefde voor zijn kinderen, en liefde voor Ted Hughes.

Verdriet is het ding met veren is een unieke leeservaring omdat je nooit precies weet wat je aan het lezen bent. En dat is helemaal niet gek: verdriet is ook moeilijk uit te leggen. Verdriet kan niet in een categorie geplaatst worden, net als dat deze roman niet tot een genre behoort. Het is onmogelijk om verdriet in woorden te vatten, en erover schrijven is dus bijna onmogelijk. Verdriet kent geen grenzen.

Verdriet is verdriet is verdriet.

Wat vond jij van Verdriet is het ding met veren? Wat vond jij van de manier waarop Porter rouw beschrijft? Wat denk jij dat Kraai betekent? Ken jij meer boeken die meerdere genres hebben? Laat het me alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me niet te volgen voor meer boekenposts!