The Open Book

Elk jaar in mei ga ik met mijn school op stedentrip naar Londen. Hoewel het programma normaal gesproken vrijwel hetzelfde is (veel lopen, alle highlights bekijken, naar wat musea en een musical gaan), voelde het dit jaar anders. Dat komt doordat vorige week, toen we in Londen waren, het boek Mrs Dalloway van Virginia Woolf precies honderd jaar oud was. Om dit te vieren, probeerde ik erachter te komen of mijn leerlingen in haar voetstappen konden volgen. Wil je weten of dat lukte? Lees dan door!

Mrs Dalloway gaat over de gelijknamige upper-class vrouw die een feest voorbereidt dat ze die avond geeft. Terwijl ze dat doet, loopt ze rond in Londen en denkt ze na over haar leven en de keuzes die ze gemaakt heeft. Tegelijkertijd lees je hoe een van haar vrienden en een getraumatiseerde soldaat ook hun levens overwegen – overpeinzingen die een van hen uiteindelijk het leven kosten.

Mijn leerlingen lijken op het eerste gezicht op geen enkele manier op de personages uit Mrs Dalloway. Ze komen niet uit de upper class, ze zijn niet vijftig jaar oud, ze hebben niet in de Eerste Wereldoorlog gevochten, en ze wonen niet in Londen (en er zijn waarschijnlijk veel meer manieren waarop ze zich niet zouden kunnen identificeren met dit boek). Echter, ze vinden het wel heerlijk om na te denken over wie ze nu zijn en welke relaties ze allemaal gehad hebben. Ze vinden het helemaal niet erg om alle details te delen over vriendjes, vriendinnetjes of zogenaamde ‘situationships’ – waar wij overigens nooit om gevraagd hebben. Dit deed me denken aan Clarissa Dalloway, die nadenkt over hoe ze misschien vroeger wel verliefd was op haar vriendin Sally Seton, of dat ze misschien toch wel met Peter Walsh had kunnen trouwen. Dus misschien schuilt er een klein stukje Mrs Dalloway in al mijn leerlingen?

Hoewel er niet echt veel gebeurt in Mrs Dalloway, lopen de personages wel veel rond. Toen ik vorig jaar in mijn eentje in Londen was, liep ik de zogenaamde Mrs Dalloway-wandeling langs alle plekken uit het boek. Hierdoor kreeg ik het gevoel alsof ik onderdeel van het verhaal was, net zoals dat de stad Londen niet alleen de setting is, maar bijna een van de personages die ervoor zorgt dat het verhaal verder gaat. Mijn leerlingen waren echter niet bepaald fan van het idee van verder gaan; ze bleven ons vragen hoe lang elke wandeling zou duren, en of ze een korte pauze mochten. Ze letten amper op de omgeving, en op geen enkele manier stonden ze toe dat Londen hen na liet denken. Dus misschien zijn ze toch echt als Mrs Dalloway?

Een belangrijk thema in Mrs Dalloway is de manier waarop de maatschappij besproken wordt. De rijke Clarissa is continu bezig met de manier waarop ze zichzelf, haar man, en haar huis laat zien. Terwijl ze door de stad loopt, zorgt ze ervoor dat de bloemen die ze koopt precies goed zijn, dat haar kleding precies goed zit, en dat de Premier, die misschien wel langskomt die avond, door zal hebben dat ze de perfecte gastvrouw is. Mijn leerlingen zijn op precies dezelfde manier bezig met hoe ze eruitzien, zowel in de echte wereld met hun make-up en hun mooie kleren (die ze zelfs op deze stedentrip blijven kopen) en online, met filters die hun imperfecties slim maskeren. Zou het kunnen zijn dat ze zich toch kunnen inleven in de personages uit Mrs Dalloway?

Een van de redenen waarom Mrs Dalloway zo’n belangrijk en invloedrijk boek is in de moderne literatuur, is de stijl. Met lange zinnen en uitgebreide metaforen maakt Woolf gebruik van de zogenaamde ‘stream of consciousness’, of stroom van bewustzijn, waarmee gedachten op een zo realistisch mogelijke manier op papier gezet worden (in plaats van het ‘zij denkt …’ dat we in veel boeken lezen). Hierdoor lees je prachtige, bijna droomachtige zinnen, die je met volle focus moet lezen. En dat is meteen het probleem: de gedachten van mijn leerlingen zijn op geen enkele manier te vergelijken met die stroom van bewustzijn. Ik gok dat er überhaupt weinig bewustzijn is in sommige koppies, en dat ze zich amper langer dan tien seconden op iets kunnen focussen. Volgend jaar lezen we Mrs Dalloway gezamenlijk op school, maar ik vermoed dat ze het helemaal niets gaan vinden.

Als laatste moet ik nog de Big Ben noemen, waar he boek Mrs Dalloway mee begint en eindigt, omdat het luiden van de klok het verstrijken van de tijd aanduidt. Onze reis sloot ook af bij de Big Ben, want de laatste wandeling die we deden begon daar en eindigde bij Buckingham Palace. Mrs Dalloway en haar man Richard wonen vlakbij die beroemde klok, dus ik zwaaide even toen we langs hun huis liepen. En daar waren ze, dertig tieners, moe van al het lopen, en moe van al die indrukken van die enorme, geweldige, verrukkelijke stad. En daar was Mrs Dalloway, die vlak naast ze liep, zonder dat ze daar enig idee van hadden.  

En daar was ik, achter ze aanlopend en breed lachend, zonder dat ze enig idee hadden waarom.

Wat denk je, hebben wij allemaal iets van Mrs Dalloway in ons? Wat vond jij van dit boek? Kunnen we een stad bezoeken door er een boek over te lezen? Denk je dat mijn leerlingen zich bewust waren van Woolfs geest, die ik wel voelde? Welk boek dat zich afspeelt in Londen wil jij lezen? Welke boeken denk je dat we nog steeds lezen, honderd jaar nadat ze gepubliceerd zijn? Laat het me alsjeblieft weten in de comments!