The Open Book

Wist je dat vroeger, in de negentiende eeuw, Gothicverhalen gebruikt werden om subtiel commentaar te leveren op de maatschappij? Zo stonden vampiers voor de hogere klassen die de arme mensen financieel leegzogen, en kon je monsterlijke tirannen zien als metaforen voor mensen die hun macht totaal misbruikten. Het is een traditie die zeker niet uitgestorven is; ook nu nog worden er boeken geschreven die over een ding lijken te gaan, maar die eigenlijk een diepe politieke laag bevatten. Toen ik onlangs Stephen Kings roman Insomnia (ja, hij weer) las, realiseerde ik me dat deze horrorroman over een man die niet kan slapen eigenlijk veel politieker is dan je op het eerste gezicht zult vermoeden – en ook veel relevanter. Wil je weten waarom? Lees dan door!

Insomnia gaat over een gepensioneerde man, Ralph Roberts, die in Derry in Maine woont en elke nacht een paar minuten eerder wakker wordt. Uiteindelijk is hij zo moe dat hij aura’s begint te zien. Tegelijkertijd wordt er een evenement georganiseerd waarbij Susan Day, een controversiële feministische activist die strijdt voor het recht op abortus, zal gaan optreden. Veel inwoners van het conservatieve Derry zijn het hier niet mee eens en beginnen te protesteren. Ralph komt erachter dat er iets heel ergs gaat gebeuren bij dit optreden, en hij en zijn buurvrouw Lois moeten deze ramp zien te vermijden.

Zo, ik denk dat dat de kortste samenvatting ooit is van de dik achthonderd pagina’s van Insomnia. Ik heb bijna alle bovennatuurlijke elementen weggelaten, heb de vele referenties naar Kings andere romans genegeerd, en heb maar twee van de vele personages bij naam genoemd. Dat komt doordat in deze blogpost, geen van die dingen echt belangrijk zijn – niet als je Kings roman beschouwt als een moderne Gothic roman, omdat de onderliggende boodschap er een is die het recht op abortus lijkt te steunen.

In een vorige blogpost vertelde ik al dat ik misschien een blog kon schrijven over waarom Stephen King misschien wel een feminist zou kunnen zijn. Tijdens het lezen van Insomnia bedacht ik dat dit een redelijk goede observatie was. Hoewel deze roman meer dan dertig jaar geleden geschreven is, is het recht op abortus een enorm belangrijk politiek standpunt. In Amerika is Roe vs Wade in 2022 teruggedraaid door het Supreme Court, waardoor abortus in meerdere staten illegaal is. Zelfs iemand helpen met een abortus kan strafbaar zijn. Het lijkt erop dat een aantal zeer zwaarbevochten vrouwenrechten teruggeschroefd worden, en het voelt soms zelfs alsof we terugkeren naar een wereld waarin vrouwen als minderwaardig bestempeld worden.

Het zal niet als een verrassing komen dat Stephen King nergens in Insomnia expliciet zegt dat hij abortus steunt. Daarbij komt ook dat ik voorzichtig moet zijn met meningen van schrijvers analyseren aan de hand van hun boeken, omdat personages en gebeurtenissen zeker niet altijd overeenkomen met wat een schrijver vindt. Echter, ik merkte wel dat dit boek, ondanks dat het verhaal dat tjokvol zit met bloed en geweld en bovennatuurlijke wezens en brandende huizen en zelfmoordmissies en het zeer tragische einde (spoiler alert!) van Susan Day, abortus en andere feministische onderwerpen als huiselijk geweld en blijf-van-mijn-lijfhuizen op een genuanceerde manier gepresenteerd worden – iets wat niet vanzelfsprekend is in populaire fictie.

En Stephen King is populair. Toen ik mijn onderzoek deed naar dit boek en de feministische ideeën die ik dacht te vinden in Insomnia, vond ik in een mum van tijd oneindig veel Reddit posts, boekenblogs en video’s op Instagram die hun meningen deelden over dit onderwerp. Ik was duidelijk niet de eerste. Sommige mensen vonden dat Stephen King soms veel te veel aandacht besteedt aan hoe zijn vrouwelijke personages eruitzien en daarom niet echt feministisch te noemen is (en ik geef toe dat ik soms ook wel last had van hoe vooral de borsten van zijn vrouwelijke personages uitgebreid beschreven worden, en dat vrouwen veel meer geobjectificeerd worden dan mannen). Anderen waren van mening dat het pro-abortus evenement slechts de achtergrond vormde voor de andere gebeurtenissen in het boek. En dan waren er ook nog mensen die zeiden dat Stephen King, een witte man van in de zeventig, over het algemeen best inclusieve boeken schrijft, met een aantal zeer sterke vrouwelijke personages. Kortom, Kings lezers zijn nogal verdeeld over dit onderwerp.

Wat mij betreft heeft King niet zomaar voor het thema abortus gekozen; ik zag het als het belangrijkste onderdeel in het boek, en tevens de reden dat ik deze blogpost begon met de Gothic. Ik stel mij graag voor dat Stephen King zich zeer bewust is van de traditie om commentaar te leveren op de maatschappij of politieke ideeën door er enge verhalen over te schrijven (wat hij ook al deed in The Dead Zone, een van zijn vroege boeken waarin hij een eng accurate voorspelling doet over de opkomst van Trump), en Insomnia is hier een perfect voorbeeld van. Laten we het bij dezen dus uitroepen als een roman die het feminisme steunt.

Over het steunen van feminisme gesproken, nog een ding voordat je deze pagina wegklikt. Ik ben mij er zeer van bewust dat de meest bevoegde en bekwame personen om over feminisme te schrijven natuurlijk altijd vrouwen zijn. Ik ben me er ook zeker van bewust dat het best lang geleden is dat ik voor het laatst een boek van een vrouw beschreef (drie maanden, om precies te zijn).

Het is daarom de hoogste tijd dat ik weer een post schrijf over een boek dat niet door een man geschreven is. Ik heb net Frankenstein van Mary Shelley uit (en het is geen toeval dat ik Stephen King met de Gothic vergelijk, aangezien Shelley een van de koninginnen van dat genre is), en momenteel lees ik Anne Eekhouts roman Mary, dat een geromantiseerd verslag is van hoe Mary Shelley haar beroemdste boek schreef. Hier kan ik vast wat mee. Mijn excuses dus dat ik zelf niet zo feministisch ben, de laatste tijd. Echter, als we kijken naar de wereld waarin we nu leven, met vrouwenrechten die behoorlijk wat decennia teruggedraaid worden, dan moeten we niet kritisch zijn over mannen die feministische onderwerpen bespreken. 

In deze politiek donkere dagen moeten we alle hulp accepteren die we kunnen krijgen.

Wat vond jij van Insomnia? Vind jij het een feministische roman, of zijn de feministische onderwerpen slechts de achtergrond waarop het ‘echte’ verhaal zich afspeelt? Ken jij voorbeelden van (horror)verhalen die commentaar leveren op de maatschappij? Vind jij Stephen King een feministische schrijver, of juist niet? Zijn er andere boeken die abortus bespreken? Laat het me alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me natuurlijk niet te volgen voor meer boekennieuws!