The Open Book

Oh, de jaren zestig. De swingende jaren zestig, de stijlvolle jaren zestig, de super jaren zestig. Ik weet niet waarom, maar dit decennium spreekt mij zoveel meer aan dan welk ander tijdperk dan ook. Ik heb zoveel series gezien die zich afspelen in de jaren zestig, en ik ken zoveel liedjes uit die tijd, dat het soms voelt alsof ik toen al bestond. Als ik een intro hoor van een oud liedje, roep ik de titel en de artiest, zing ik mee, en probeer ik soms ook nog te dansen – en het maakt dan niet uit waar ik ben. David Mitchells roman Utopia Avenue, over een band in Londen in 1967, combineert mijn twee grote passies: boeken en de geweldige muziek uit de jaren zestig. Wil je weten waar het over gaat? Lees dan door!

Utopia Avenue gaat over de rockband met dezelfde naam, die opgericht is in Londen in het jaar 1967. De leden zijn toetsenist en zangeres Elf Holloway, bassist Dean Moss, gitaarvirtuoos Jasper de Zoet en drummer Peter Griffin, en hun manager Levon Frankland heeft ze samengebracht. Eerst hebben ze moeite met beroemd worden, maar later, als ze de hitparades binnenkomen, hebben ze nog meer moeite met ontdekken wie ze zijn en wie ze willen worden.

Bij David Mitchell is niets ooit wat het lijkt. Zijn beroemdste boek is Cloud Atlas, een boek waarin meerdere genres gebruikt worden en waarin zes verhaallijnen die zich afspelen over meerdere eeuwen allemaal samenkomen. Eigenlijk zijn alle boeken van Mitchell op een of andere manier met elkaar verbonden, en dit is ook het geval bij Utopia Avenue. Hoewel het een relatief conventionele roman lijkt, zijn er nog steeds meerdere manieren waarop je het kunt lezen.

Ten eerste is Utopia Avenue een voortzetting van het David Mitchell Universum. Zelfs als je nog nooit een van zijn boeken gelezen hebt, merk je dat de auteur steeds naar zijn eigen werk verwijst; door de hele roman zijn er vormen van intertekstualiteit te vinden. Zo luistert Jasper naar een album dat Cloud Atlas Suite heet, een bijzonder zeldzame plaat die bijna niemand kent. En veel personages uit Mitchells andere romans komen ook langs in het London van 1967 dat hij beschrijft in Utopia Avenue.

Maar nergens komt Mitchells neiging om zijn hele oeuvre te verwerken in elk boek zo duidelijk naar voren als in het personage Jasper de Zoet, de Nederlands-Engelse gitarist van Utopia Avenue. Hij is een nakomeling van de hoofdpersoon uit Mitchells The Thousand Autumns of Jacob de Zoet, en Jacob heeft last van dezelfde problemen als zijn over-over-over-overgrootvader. Hij wordt bezeten door de geest van een duistere monnik en wordt langzaam gek. Aan het eind van Utopia Avenue wordt hij genezen door personages uit een andere roman, The Bone Clocks. Klinkt verwarrend, of niet? Gelukkig hoef je niet alle boeken van David Mitchel gelezen te hebben om deze leuk te vinden.

Utopia Avenue kan namelijk ook gezien worden al seen ode aan muziek. Het verhaal heeft de structuur van de discografie van een band. Het bestaat uit meerdere delen van vier of vijf hoofdstukken per keer. Elk deel is een album, en elk hoofdstuk is een nummer geschreven door een van de bandleden, en het perspectief is geschreven vanuit degene die het nummer bedacht heeft. Elk hoofdstuk laat de inspiratie voor die nummers zien, en het is een slimme manier om zowel de ontwikkelingen van de hoofdpersonages als die van de band te beschrijven. Utopia Avenue leest bijna als een documentaire over je favoriete bands, omdat je een inkijkje krijgt in de band, de leden en de muziek.

Vanaf het eerste begin wordt duidelijk dat David Mitchell, net als ik, een groot fan is van de muziek van de jaren zestig. 1967 wordt vaak gezien als het beste jaar in de popgeschiedenis, en veel van de artiesten die hieraan bijgedragen hebben maken hun opwachting. David Bowie, een paar Rolling Stones, John Lennon, Steve Winwood – allemaal komen ze even langs en delen hun wijsheden met de bandleden van Utopia Avenue. Het klinkt misschien een beetje geforceerd, maar dat is het niet in het boek. Dat komt doordat de bandnaam perfect gekozen is, en doordat Mitchell precies weet wat hij doet als schrijver.  

Utopia Avenue is een oxymoron, een stijlfiguur waarbij twee woorden worden gecombineerd die elkaar tegenspreken. Een utopie is een perfecte plaats die simpelweg niet kan bestaan, terwijl avenues altijd bezocht kunnen worden. De titel van de band (en de roman) bleven mij er continu aan herinneren dat de avonturen van de vier bandleden verzonnen zijn, ook al spelen ze zich af in een Londen dat echt bestaan heeft. Alle beroemde mensen die ze ontmoeten zijn slechts afspiegelingen, ideeën, van de legendes die ze geworden zijn – en op die manier zijn ook zij fictief geworden in deze roman. Het lijkt wel echt, maar wat we lezen is alleen maar de utopie, de onmogelijke plek die Mitchell verzonnen heeft.  

Ten slotte gaat Utopia Avenue niet over David Mitchell en over zijn werk, of over het Londen van 1967. Het gaat over opgroeien. Het gaat over hoe we allemaal onze dromen hebben als we jong zijn, over hoe we rijk en beroemd worden, maar eigenlijk ook de realiteit onder ogen moeten zien. Elk bandlid heeft hun eigen problemen waar ze mee worstelen: Deans vader is een alcoholist en daarom is hij zelf ook behoorlijk ontvankelijk voor de alcohol en de drugs die overal verkrijgbaar zijn; Elf moet haar seksualiteit leren accepteren; Griff is in de rouw en moet een keuze maken wat voor hem het belangrijkst is; en Jasper wil niemand vertellen over de stemmen die hij in zijn hoofd hoort. Alle personages zijn herkenbaar en realistisch, ook al leven ze in een gefictionaliseerd, perfect tijdperk.

Uiteindelijk gaat Utopia Avenue over wat muziek voor ons kan betekenen, en dat het vier ogenschijnlijk normale jonge mensen kan veranderen in iets wat meer is dan zichzelf. Deze roman vier zowel muziek en literatuur. Het kan gelezen worden als een extra hoofdstuk in de David Mitchell Experience, het laat ons zien hoe het moet zijn geweest voor muzikanten in dat belangrijke tijdperk, en het herinnert ons hoe pijnlijk opgroeien kan zijn. Het is elk hiervan afzonderlijk, en het is alles tegelijkertijd.

Het lezen van Utopia Avenue is net als het luisteren naar die geweldige nummers uit de jaren zestig: sommigen luisteren alleen naar de muziek, anderen naar de teksten, en dan zijn er ook nog diegenen die de achtergrond van elk album, elk bandlid, elke regel en elke noot willen weten. (En dan zijn er vast ook nog mensen als ik, die al het bovenstaande doen, en die er ook nog op dansen en er veel te veel over praten.)

Hoe je er ook naar luistert, de liedjes blijven geweldig.  

Wat vond jij van Utopia Avenue? Welke band uit de jaren zestig zou jij willen ontmoeten? Wat is je favoriete jaren ’60-liedje? Vind jij, net als ik, dat de Jaren zestig meer aandacht moeten krijgen? Laat het me alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me niet te volgen voor meer boekenposts!