The Open Book

Het is vandaag acht maar, een belangrijke dag voor feministen over de hele wereld. Vandaag is het namelijk Internationale Vrouwendag, wat betekent dat de culturele, sociale, artistieke en wetenschappelijke prestaties van vrouwen gevierd worden. Hoewel ik op elke mogelijke manier vrouwenrechten en gelijkheid steun, is mijn vriend minder enthousiast over een dag speciaal voor vrouwen. Zijn reden hiervoor is dat een dag als deze alleen maar benadrukt hoe ongelijk alles nog steeds is. Mijn tegenargument is dan dat ik het blijf vieren totdat het niet meer nodig is. En om te laten zien hoe de wereld zou zijn als iedereen gelijk was, zal ik vandaag geen boeken noemen met sterke, onafhankelijke vrouwen in de hoofdrol, maar juist over hoe iemands geslacht er eigenlijk niet toe doet. Wil je weten welke boeken ik uitzocht? Lees dan door!  

Laten we vroeg in de geschiedenis beginnen, zo’n tweehonderd jaar geleden. ‘Het is een algemeen aanvaarde waarheid dat een vrouw met een flinke herseninhoud respect nodig heeft.’ Dit is een variatie op de beroemde openingszin van Jane Austen in haar boek Pride and Prejudice uit 1813. Het gaat over Elizabeth Bennet, een intelligente vrouw uit een relatief arme familie, waardoor Elizabeth als minderjarig beschouwd wordt. Hoewel Jane Austens romans gaan over de traditionele genderrollen uit haar tijd, gaat haar roman juist ook over niet-traditionele dingen. Pride and Prejudice laat namelijk zien dat bepaalde karaktereigenschappen niet bij een specifiek geslacht horen, en dat mannen echt niet altijd beter zijn dan mannen. Maar tegelijkertijd is het ook gewoon een roman over hoe mannen en vrouwen uiteindelijk met elkaar trouwen.

Honderd jaar later ziet de wereld er heel anders uit. In de jaren twintig van de twintigste eeuw was de wereld in korte tijd enorm veranderd. Er was een Wereldoorlog, de Spaanse Griep had om zich heen geslagen, en vrouwen mochten stemmen – in bepaalde landen. Elke verandering in de wereld brengt veranderingen in de kunst met zich mee. Laat dat maar aan Virginia Woolf over, een feministische en modernistische schrijver. Haar roman Orlando: een biografie behandelt niet alleen de verschillen tussen mannen en vrouwen, maar het hele genre biografie. Het is geschreven als een liefdesbrief aan haar minnares Vita Sackville-West, en de titel doet vermoeden dat alles op waarheid berust – wat niet het geval is. Het is namelijk een beschrijving van de vele levens van Orlando, die geboren is als man in de zestiende eeuw maar die elke keer reïncarneert, soms als man, soms als vrouw. Als vrouw komt Orlando erachter hoe de maatschappij wordt bepaald door mannen, terwijl hij als man hier niet zoveel over nadenkt. Orlando kan gezien worden als een harde aanval op de bestaande genderrollen, en komt uit een tijd waarin deze thema’s echt niet zo bespreekbaar waren.

Ongeveer vijftig jaar na Orlando en ongeveer vijftig jaar voor de tijd waarin we nu leven schreef Ursula K. Le Guin over haar unieke positie als vrouwelijke schrijver in het door mannen gedomineerde science fiction genre. Haar roman The Left Hand of Darkness onderzoekt het idee van genderloosheid. Het gaat over Aardbewoner Genly Ai, die de planeet Gethen bezoekt. Het bijzondere aan deze planeet is dat de bewoners geen geslacht hebben, wat van grote invloed is op hoe die maatschappij vorm is gegeven. Ai merkt dat hij niet in staat is om echt te begrijpen hoe het moet zijn om geen geslacht te hebben. In deze roman probeert Le Guin erachter te komen hoe het zou zijn om in een maatschappij te lezen waarin geslacht irrelevant is. Ook zei ze dat ze uit wilde zoeken wat er van de mensheid over zou zijn als er geen gender of geslacht was.

We leven nu in het jaar 2024 en het is Internationale Vrouwendag. Ik weet dat het beter zou zijn als we het niet meer hoefden te vieren, maar ik denk dat het nu nog steeds belangrijk is dat we aandacht besteden aan de ongelijkheid die nog steeds bestaat tussen mannen en vrouwen. Feminisme en feministische literatuur bestaat in alle vormen en maten; soms wil ik sterke vrouwen benadrukken die geen mannen nodig hebben die ze kunnen redden. Maar deze drie romans laten zien dat we de verschillen tussen mannen en vrouwen echt niet altijd hoeven te benadrukken. Laten we alsjeblieft kijken naar de overeenkomsten.

Trouwens, ik zei dat ik niet zou schrijven over sterke, onafhankelijke vrouwelijke hoofdpersonen. Stiekem heb ik dus wel geschreven over sterke, onafhankelijke schrijfsters.

Het is namelijk Internationale Vrouwendag.

Vind jij jezelf een feminist? Moeten we meer aandacht besteden aan ongelijkheid? Probeer jij ongelijkheid te bestrijden? Wat is jouw favoriete feministische roman? Zijn er meer romans die zich richten op androgynie en genderfluïditeit? Laat het alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me niet te volgen voor meer boekenposts!