The Open Book

Heksen. Als je aan ze denkt, zie je vaak oude, lelijke vrouwen voor je, met kromme neuzes, zwarte kleren, puntmutsen en vliegende bezemstelen. Heksen zijn slecht en willen onschuldige mensen vermoorden of opeten. Hun levens spelen zich ’s nachts af, wanneer ze paddenstoelen en andere gekke ingrediënten plukken voor hun vieze drankjes. Maar niet altijd. In Alix E. Harrow’s roman The Once and Future Witches wordt duidelijk dat al deze stereotypen niet kloppen; heksen zijn wijze vrouwen die hun kennis en wijsheid gebruiken voor degenen die het nodig hebben, en ze worden gestraft door degenen die hen niet begrijpen. En in dit boek zijn ze het zat om beschouwd te worden als uitschot. Wil je weten hoe ze hun verhaal willen veranderen? Lees dan door!

The Once and Future Witches gaat over drie eigenzinnige zussen, Bella, Agnes en June, wier verdeelde paden in hun levens samenkomen in New Salem in 1893. Ze zijn alle drie verschillend, maar in een ding zijn ze volledig gelijk: hekserij. Ze doen alsof ze opkomen voor het feminisme, de strijd voor gelijke rechten voor vrouwen, maar eigenlijk is het hun doel om alle heksen in de wereld te verenigen, en mannen te laten zien dat ze gelijkheid verdienen.

Elk jaar op acht maart is het Internationale Vrouwendag. Deze dag, waarop de culturele, politieke en socio-economische succesverhalen van vrouwen gevierd worden, is opgericht op het moment dat vrouwen voor het eerst voor hun rechten opkwamen in het begin van de twintigste eeuw. Toen ik The Once and Future Witches las, vond ik de parallel tussen de feministen en de heksen geweldig, omdat beide groepen werden gemarginaliseerd, belachelijk gemaakt, en gevreesd… door mannen. Ik las Harrows roman daarom als een eerbetoon aan vrouwelijke kracht en onafhankelijkheid.  

De belangrijkste les die we kunnen trekken uit The Once and Future Witches is dat vrouwen nooit zullen stoppen als ze vechten voor de goede zaak. Het dorp New Salem wordt bestuurd door mannen, en hun enige doel is het vernietigen van alle vormen van hekserij. Dus besluiten de vrouwen ondergrondse verenigingen op te zetten, waar ze op elkaar kunnen letten, hun mannelijke vijanden kunnen bespioneren, feministische pamfletten kunnen printen, en hun geheime kennis van hekserij kunnen delen.

De drie zussen, Bella, Agnes en June denken, wanneer ze aankomen in New Salem, dat er maar een type magie is. Ze komen er echter snel achter dat elke vrouw, elke familie en elke gemeenschap hun eigen woorden en handelwijzen hebben, en hun eigen spreuken – en dat ze dat niet wisten omdat deze woorden nooit opgeschreven waren. De zussen besluiten om, met hulp van drie mythische vrouwen die vroeger een magische bibliotheek opgericht hebben, deze unieke vormen van magie op te schrijven en te delen met alle vrouwen.

In The Once and Future Witches lukt het de drie zussen om alle vrouwen die als minderwaardig beschouw worden, inclusief gekleurde vrouwen en zogenaamde ‘onnatuurlijke vrouwen’ (LGBTQI+ mensen), en prostituees. Dit is een krachtig beeld, want zelfs in onze moderne maatschappij kunnen we niet zeggen dat er een waar verbond is tussen alle vrouwen. Ik ben bang dat dat komt doordat onze wereld zo veel gelaagder en complexer is dan de wereld die Harrow geschapen heeft. Het thema feminisme heeft later in het boek totaal geen rol meer, want uiteindelijk wordt duidelijk dat de aartsvijand van de drie zussen geen politiek systeem is, maar gewoon een heel sterke mannelijke heks. En de enige manier waarop ze deze man kunnen verslaan is door verhalen te delen over sterke vrouwen, omdat het de vrouwelijke inwoners van New Salem herinnert dat ze niet machteloos staan.  

Verhalen zijn de kern van The Once and Future Witches. Verspreid door de roman, als de kruimels die Hans en Grietje achterlieten, lezen we over sprookjes die lijken op de onze, maar die net wat anders zijn. Zo zijn er verhalen over Tante Nancy de spin, gebaseerd op de Afrikaanse volksverhalen over Anansi, of de Zusjes Grimm, of Alexandra Pope die de Griekse mythes vertaalde, zoals een het Oude Wijf die een Cycloop te slim af was door te zeggen dat haar naam Niemand was, of Charlotte Perrault, de beroemde sprookjesschrijfster… En zo zijn er nog vele andere voorbeelden.

Het is zo’n slim idee, al deze bekende en minder bekende schrijvers en verhalen te veranderen in vrouwen, want het vergroot de invloed van vrouwen op de wereldliteratuur. Maar toch voelde het net niet helemaal bevredigend. Het voelde namelijk alsof Harrow geen echte vrouwen kon vinden (en het zijn er zoveel; het woord contes de fées, sprookjes, zelf, is bedacht door een vrouw!) en daarom simpelweg deed alsof de bekendste verhalen geschreven waren door vrouwen, en over vrouwen gingen. En daar ligt het probleem van dit boek dat zo bomvol staat van betekenis: het werkt niet als je dingen simpeler gaat maken dan ze zijn. Zeker niet als het gaat om vrouwenrechten.

The Once and Future Witches laat zien dat we meer verhalen en sprookjes nodig hebben over sterke, krachtige, magische en onweerstaanbare vrouwen. Maar Harrow had deze boodschap niet hoeven overbrengen door bestaande verhalen te veranderen. In plaats daarvan had ze gewoon splinternieuwe verhalen moeten bedenken. Wij vrouwen hoeven de geschiedenis niet te veranderen of in de voetsporen van mannen te treden. We hoeven het verleden niet te herschrijven, maar in plaats daarvan moeten we herinnerd worden dat het aan ons is om onze toekomst te veranderen.

Wat vond jij van The Once and Future Witches? Wat is jouw favoriete feministische verhaal? Bestaat magie echt, denk je? Zullen vrouwen ooit volledig verenigd zijn? Zal er ooit ware gelijkheid zijn tussen alle mensen? Waarom is een Internationale Vrouwendag nodig? Zoals je ziet werpt deze roman heel veel vragen op. Deel alsjeblieft je mening in het commentaar. En vergeet me niet te volgen als je op de hoogte wilt blijven van al mijn posts over (feministische) boeken!