The Open Book

Het voelt alsof ik een affaire begonnen ben. Na jarenlange blinde toewijding aan mijn ware liefde, heb ik mijn ogen de kost gegeven. Ik verveelde me niet en had geen behoefte aan iets anders, maar het gebeurde gewoon – en sindsdien kan ik het maar niet van me afzetten. Ik vertel mezelf dat het niet erg is, want ik ben niet afgeleid en doe gewoon wat er van me verwacht wordt. En trouwens, het is volgens mij helemaal niet vreemdgaan als je naar een theaterstuk gaat in plaats van een boek leest, want ze gelden beiden als literatuur. Maar toch, het was een nieuwe gewaarwording voor me toen ik Arthur Millers toneelstuk All My Sons zag, en sindsdien heb ik het gevoel alsof het mijn leven veranderd heeft. Wil je weten waarom? Lees dan door!

Arthur Millers toneelstuk All My Sons, geschreven in 1946 en nu geregisseerd door Ivo van Hove en met Bryan Cranston en Marianne Jean-Baptiste in de hoofdrollen, begon met een vallende boom en een vrouw die hem probeerde tegen te houden. Toen ging het gordijn naar beneden en weer omhoog en begon het stuk echt: Joe Keller, een zakenman, zit op de omgevallen boom en leest het nieuws. We komen erachter dat zijn oudste zoon Larry vermist is geraakt tijdens de oorlog en dat hij waarschijnlijk dood is, dat zijn vrouw Kate dit nog steeds ontkent, dat hijzelf bijna veroordeeld was wegens het verkopen van kapotte vliegtuigmotoren en dat zijn partner hier wel een gevangenisstraf voor uitzit, dat zijn jongste zoon Chris last heeft van survivor’s guilt en wil trouwen met Ann, Larry’s voormalige verloofde. Wat zou er nu gaan gebeuren? Ik moest het weten.

Ik heb natuurlijk altijd van boeken gehouden en kan uren op de bank of op bed zitten omdat ik echt moet weten hoe een boek afloopt, maar dit raakte me op een andere manier. Ik voelde het door mijn hele lichaam: ik was gefocuster, mijn hart sloeg over, en ik kon niet stoppen met kijken. Het was groter, spannender, en op een bepaalde manier zelfs urgenter dan wat ik kende uit boeken. Het toneelstuk was toen nog maar een paar minuten bezig.

Het was als liefde op het eerste gezicht, en was er als een baksteen voor gevallen. De dialogen gingen razendsnel, het was slim en het was subtiel. Ik moest wel doorkijken, en ik wilde weten wat er allemaal echt gebeurd was in de oorlog, welke rol Joe erin had gespeeld, waarom iedereen zo ongelukkig was en waarom ze zo hun best deden om dat niet te laten zien.

Als we verliefd zijn, dan zien we alleen de beste dingen in mensen. Ik zag dat Joe iets verborgen hield achter dat ongemakkelijke lachje van hem, ik realiseerde me dat Kate meer wist dan ze liet zien vanwege de dingen die ze net niet zei. Ik was me bewust van de veel te grote lach van Chris, wat wel moest betekenen dat er iets aan de hand moest zijn. Ik wist dat deze personages niet perfect waren, maar ik was ervan overtuigd dat ze hun best deden en dat ze goede mensen waren. Ze hadden hun keuzes gemaakt omdat ze bang waren, omdat ze bang waren om hun geliefden teleur te stellen, omdat de Amerikaanse maatschappij het van ze verwachtte, omdat ze geld nodig hadden, en omdat ze zichzelf verteld hadden dat dit hun enige optie was. Ze konden er niets aan doen. 

Dit is hoe het moet zijn, dacht ik, om een nieuw persoon te ontmoeten, om alles over ze te willen weten, om ze beter en beter te leren kennen, om ergens compleet ingezogen te worden, en om jezelf te vertellen dat jij de enige persoon ter wereld bent die ze volledig begrijpt. Je weet dat er iets heel bijzonders aan de hand is. Iedereen heeft hun fouten, maar je vertelt jezelf steeds dat dat niet uitmaakt, en dat jij dat wel kunt fiksen. Tot je je realiseert dat je dat niet kunt, en dat niemand dat zou kunnen.

Tot alles verandert. Uiteindelijk ben je gedoemd om achter dingen te komen die je graag niet had willen weten. Het bleek dat Joe iets zo vreselijks gedaan had dat het de levens van iedereen in zijn pad heeft beïnvloed, en hij heeft er nooit verantwoordelijkheid voor genomen, totdat hij er niet langer voor weg kon rennen. Tijdens de laatste twintig minuten van het toneelstuk, nadat een hele riedel prachtige emoties de revue gepasseerd waren, zoals blijdschap, puur geluk en medeleven, voelde ik me totaal gechoqueerd, voelde ik verdriet, teleurstelling, woede, en uiteindelijk weer medeleven. Net als in een affaire die fout gaat, lag alles in dit stuk aan diggelen. We komen er eindelijk achter wat er precies met Larry is gebeurd en waarom. Kate had het al die tijd al geweten, en Chris deed alleen maar alsof hij het niet wist. Joe kon niet langer onder zijn verantwoordelijkheden uitkomen en daarom dacht hij dat er nog maar een optie over was. En dat is hoe het eindigt, en dat is hoe mijn hart brak na slechts twee uur en vijftien minuten. Maar affaires duren nooit lang, of wel?

Het toneelstuk was over, en ik kon niet praten. Ik denk dat ik wel tien minuten stil ben geweest, en mijn vriend naast me was net zo goed niet in staat om zijn gevoelens te uiten. Zittend daar op die bioscoopstoel voelde ik alsof iets in mij was geboren en niet snel daarna weer doodging. Dit toneelstuk voelde alsof ik een nieuw persoon had ontmoet die mij een deel van mijzelf liet zien waarvan ik niet eens wist dat het er was. Ik voelde me bewuster dan ooit van mijn eigen emoties, de goede en de slechte, en ik wist dat ik niet meer dezelfde persoon was.

We liepen weg, nog steeds zonder te praten, en vonden een plekje in het café vlakbij het raam. Ik bestelde stilletjes twee gin en tonics, zette voor ons neer, en toen keken we elkaar aan. Wauw, zei hij, wat een rollercoaster. Ik zei ja. We waren gelukkig en we waren verdrietig. Dit, zei ik, is waarom literatuur er toe doet, of het nu een roman is of gedichten, of, natuurlijk, theater. Ze vertellen ons hoe het is om mens te zijn. Ook al schreef Miller dit toneelstuk in 1946, het voelt nog steeds net zo relevant als toen.

Het is nu een aantal weken geleden sinds ik All My Sons zag. Sinds ik hem nog een tweede keer zag, overigens. Ik houd nog steeds van dit stuk en ik haat het nog steeds, en ik ben nog steeds in de war. Wat was er zo bijzonder aan dit toneelstuk dat ik er zoveel bij voelde, nog veel heftiger dan ik ooit bij een boek ervaren heb? Ik kon nergens aan denken, ik droomde erover, en ik vertelde iedereen hoe perfect het wel niet was.  

Het spijt me heel erg, mijn lieve boeken, maar ik heb een nieuw iemand in mijn leven.

Wat vond jij van All My Sons? Heb je ooit andere toneelstukken van Arthur Mille gezien? Ga je ooit naar het theater? Is theater ook literatuur? Kun je verliefd worden op een toneelstuk, een roman, of welke kunstvorm dan ook? Laat het me alsjeblieft weten in de comments! En vergeet me natuurlijk niet te volgen voor meer boekennieuws!